Nieuwe Polarisatie

Polarisatie lijkt tegenwoordig meer plaats te vinden op individueel niveau dan op groepsniveau. Waar vroeger groepen massaal de straat op gingen om ‘de andere stem' te verkondigen, is er nu veel meer individueel protest zichtbaar. Je ziet het aan de boodschap van veel streetart, teksten als ‘Stop G8 now' en ´dare to be different´ worden middels kritische kunst op straat geuit. Een etalageruit waarop Onitsuka Tiger zegt: ‘Not all our pets require batteries'. De ontwerpers van ‘Snode Vormgevers' die protest uiten via het op straat zetten van een kartonnen straaljager op schaalgrootte. Tentoonstelling van Rem Koolhaas in samenwerking met Prada waarin protestuitende T-shirts worden tentoongesteld met teksten als ‘Inject your dream', ‘One pill for all'.

Kennelijk hebben we geen gelijkgestemden meer nodig om onze stem te laten horen. In dit tijdperk waarin we meer contact met onszelf maken, stijgt onze eigenwaarde en ons zelfvertrouwen. We worden bewuster van onze eigen mening en daarmee mondiger. We durven onze mening te uiten, ook al is deze afwijkend en polariseert deze met andere meningen. Met het groeiende zelfbewustzijn en -vertrouwen, worden we ook bewuster van onze eigen tegenpolen, de polarisatie in onszelf, en accepteren deze ook meer. Dit leidt tot dubbelzinnig gedrag, op dezelfde dag draaien we spaarlampen in en gaan 300 meter verder boodschappen doen met de auto. En is ons stemgedrag onvoorspelbaar geworden, de ene keer stemmen we op SP en de andere keer op VVD.

Speak up

Kortom, de ‘polarisatie' die op individueel niveau plaatsvindt zou je kunnen omschrijven als: iedereen zichzelf, iedereen uitgesproken anders. Maar met één groot verschil met de heersende polarisatietheorie: het drijft ons niet uit elkaar, maar verbindt ons juist. Er vormt zich een nieuw samen. Groepen vormen zich niet meer op basis van dezelfde meningen of eigenschappen, maar op basis van het feit dat iedere unieke mening of eigenschap telt en de groep sterker maakt en karakter geeft. Het gaat niet meer om ‘blend in', maar om ‘speak up'. Je zou dus kunnen zeggen dat juist de polarisatie, de tegenstellingen tussen individuen verworden is tot het verbindende element in de groep.

Van eenheid door gelijkheid, naar eenheid door verscheidenheid. Je ziet het aan jongeren: juist de verschillende karakters maken de vriendengroep; gothic, skaters, gelovigen, fashionista's, je vindt ze in dezelfde vriendengroep. In de muziekwereld zie je het ook gebeuren, bijvoorbeeld Pete Philly and Perquisite, die hiphop en klassieke muziek combineren. Het nieuwe samen leidt tot nieuw groepsgedrag. Van kuddes naar zwermen. Waar kuddes zich laten leiden door een opinionleader, daarmee een uniforme opinie verkondigen en met zijn allen één richting kiezen, gaan zwermen kriskras de richtingen uit van de individuele meningen van de leden. Het is als een zwerm spreeuwen die door middel van continue communicatie verschillende vormen aanneemt en verschillende richtingen uitvliegt.

Mensen hebben vandaag de dag ook continue onderlinge communicatie, via weblogs uiten ze hun mening, sturen filmpjes door, reageren op meningen van anderen. En een merk dat vandaag nog de hemel in wordt geprezen, kan via de mening of ervaring van één persoon binnen no time tenietgedaan worden. Zo hebben 135.000 mensen in een week tijd hun kritische geluid laten horen over het feit dat de Hema-worst niet door de Hema zelf maar door Unox wordt gemaakt. Lastig gedrag voor merken zou je kunnen zeggen. Want hoe communiceer je met een zwerm die in eerste instantie onderling communiceert? En hoe kan je aantrekkelijk blijven voor een zwerm die continu van richting verandert? Eigenlijk zegt dit zwermgedrag niets anders dan: ‘sta voor wie je bent', ‘weet waar je in gelooft en draag het uit op een impactvolle manier', ‘wees uitgesproken en blijf niet in het midden hangen'. Oftewel, wees polariserend. Dan weten mensen waar je voor staat en kunnen mensen zich wel óf niet aan je verbinden.