We lijden aan obesitas en affluenza, extreme vormen van overgewicht en overconsumptie. Welzijn is de nieuwe schaarste, en om meer welzijn te verkrijgen moeten we afrekenen met de wegwerpmaatschappij. zeven trends die de weg wijzen.
By H.Koppdelaney
In de Stille Oceaan drijft een zee van plastic afval met een omvang van tweemaal de Verenigde Staten. Vissen en vogels gaan dood. Wij krijgen het plastic via ons voedsel binnen, met alle gevolgen van dien. De hoeveelheid afval die op onze aardbol rondzwerft, is het beste bewijs dat er geen schaarste aan producten is. We lijden al jaren aan de overvloed, en de toegenomen welvaart doet ons nu de das om.
De jaren nul (‘The Noughties’) waren het decennium van de experience economy.
In de beleveniseconomie, zeiden Joseph Pine en James Gilmore, gaat het niet meer om producten. Bedrijven kunnen toegevoegde waarde bieden door consumenten te verleiden door middel van belevenissen. Emotiemarketing werd uitgevonden en de wereld werd een pretfabriek met Ski Worlds, Skate Planets en Tun Funs. Het laatste boek van Pine en Gilmore heet ‘Authenticiteit’, het kernbegrip in de nieuwste oprisping van de beleveniseconomie. Maar de kredietcrisis is de aanzet tot een fundamentelere verandering, waarbij gezocht moet worden naar nieuwe wetmatigheden op het gebied van vraag en aanbod.
Wat kan in de toekomst waarde bieden? Wat kan leiden tot meer welzijn? In het nieuwe boek van Trendslator, MOOD 10, wordt hier nader op ingegaan. Kort samengevat: eerst afrekenen met de kredietcrisis en herstellen wat er mis is gegaan. Dan veiligheid en bescherming bieden, nadenken om ons te bezinnen op de toekomst en keuzes maken, liever minder beter doen dan steeds maar weer meer, meer, meer. Vervolgens mensen bij elkaar brengen en verbindingen maken, hoopvol zijn, want er zijn heel veel bruikbare ideeën voor nieuwe immateriële behoeften. En als laatste het lef en de moed tonen om veranderingen door te voeren.
De weg naar meer welzijn kan in zeven trends worden weergegeven:
1 REPAIR
Door de kredietcrisis slopen nieuwe woorden ons taalgebruik in. We leefden in een fantoomeconomie, zo kregen we te horen. En nu bankiers en bestuurders hun spijt betuigen, is het kapitalisme veranderd in een sorry-economie. Het is tijd om de schade op te nemen en te herstellen wat er stuk is gegaan. Er moet duidelijk worden gemaakt welk gedrag ongewenst is en er zijn nieuwe regels nodig om herhaling te voorkomen. Herstellen is ook nodig in letterlijke zin. Door producten te repareren, opnieuw of langer te gebruiken kunnen we de wegwerpmaatschappij bestrijden.
2 PROTECT
Het ja tegen Europa van Alexander Pechtold staat lijnrecht tegenover het nee van de Socialistische Partij en van de PVV van Geert Wilders. Globalisering is voor sommigen een zegen, voor anderen een vloek. Feit is dat een recessie ervoor zorgt dat het consumentenvertrouwen afneemt en dat veel mensen op zoek gaan naar zekerheid, veiligheid, bescherming. Er zijn maatregelen nodig om onze cultuur te beschermen, vinden ook de fans van Jan Smit. De cultuur van het volk leeft. Jonge ontwerpers laten zich inspireren door de tradities van de Zuiderzee en Volendam. Er is toekomst voor ons nationale verleden.
3 REFLECT
In onze westerse maatschappij is het streven altijd gericht op groei in kwantitatieve zin. Meer is altijd beter. De recessie roept vragen op over de zin van dat model. Eens te meer blijkt hoe machteloos we zijn. Er wordt gezocht naar antwoorden op zingevingsvragen: waarom zijn wij hier op aarde? Voor de één is God niet dood en is het antwoord ‘intelligent design’. Voor de ander is Allah groot of is het Darwin die ons op het juiste spoor heeft gezet. Ouderwetse en grote woorden als loutering en catharsis worden weer gebruikt. Veertig dagen overleven in de woestijn of veertig dagen zonder seks, mediteren kun je leren, is de boodschap.
4 FOCUS
De westerse maatschappij zit vol verleidingen. Wie consequent nee wil zeggen, moet sterk in zijn schoenen staan. Onze overdadige levensstijl zorgt voor meer problemen dan oplossingen. Het maken van keuzes is een onmogelijke opgave geworden. Al onze aankopen vragen ook weer om zorg en onderhoud. Zolders en kelders liggen vol spullen waar niemand meer belangstelling voor heeft. Het is tijd voor een grote schoonmaak. We moeten terug naar de basis van ons bestaan. Terug naar de essentie van ons geld, ons huis, ons eten, ons werk. Wie op vakantie gaat, hoeft niet naar een eco-resort, maar kan weer gewoon naar de camping.
5 CONNECT
Wij zijn getuige van het einde van de privatisering, marktwerking en extreme vormen van ‘het grootste belang is het eigenbelang’. Wat ervoor in de plaats komt, is een samenleving waarin het eigenbelang plaats moet maken voor het algemene, maatschappelijke belang. Voorbij is het met extreme vormen van kapitalisme waarin de vrijheid van het individu centraal staat. Samen is het kernbegrip en nieuwe vormen van solidariteit zien het licht. Voorbeelden komen uit de wereld van het internet, waar delen gemeengoed is, en uit die van kunst en design, waar het collectief is herontdekt.
6 HOPE
Zure appels, die kunnen soms heel erg lekker zijn. Voor de optimisten onder ons is de recessie waar we in zijn beland, ook een kans. Nadat we de eerste puin opgeruimd hebben, is het tijd om na te denken over andere manieren van consumeren en produceren. We hoeven niet lijdzaam toe te zien hoe de wereld vuil, heet, vol en nat wordt, we kunnen nu zelf maatregelen nemen om het tij, letterlijk, te keren. Celebs als Angelina Jolie en Brad Pitt geven het goede voorbeeld door als ambassadeur voor een betere wereld op te treden en zelf initiatieven te ontplooien. De droom van Obama mag niet in een nachtmerrie eindigen.
7 CHANGE
Als het afgelopen jaar iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat we niet op de huidige voet door kunnen gaan. De huidige politiek en economie leggen een te groot beslag op onze financiële en ecologische reserves. Om de klimaat-, energie-, armoede-, voedsel- en waterproblemen op te lossen moeten we ons bezighouden met veranderingen op sociaal en duurzaam gebied. Slimme voorbeelden zijn er genoeg. Architecten verzinnen mengvormen van ouderwets zelfvoorzienend wonen en futuristische, duurzame woonconcepten. De crisis biedt ook kansen voor groepen die op onafhankelijke wijze hun mogelijkheden willen benutten en hun leven willen veranderen.
In de eenentwintigste eeuw is er geen schaarste aan producten, ook niet aan arbeid of kapitaal (de dogma’s van de twintigste eeuw). Er is schaarste aan veiligheid en bescherming, aan aandacht en vertrouwen, aan hoop en moed. Het is de hoogste tijd om uit te rekenen wat de economische waarde van deze en andere immateriële behoeften is. Zo kunnen we de prijzen meer bepalen op basis van schaarste en overvloed, en niet op basis van vraag en aanbod. Economische groei en winst maken dan plaats voor maatschappelijke groei en winst. En die winst wordt niet alleen aan ons, maar ook aan onze kleinkinderen uitbetaald.
