Een nieuw decennium

Justien Marseille, Hilde Roothart en Adjiedj Bakas, alle drie waren ze in 2009 genomineerde voor Trendwatcher Of The Year. En ze zijn het er alle drie over eens: die twintigste eeuw hebben we nu wel van ons afgeschud, de eenentwintigste eeuw kan definitief beginnen. Adjiedj Bakas: “De eerste tien jaar van de eenentwintigste eeuw vormden een hybride periode. Het is voorjaarsopruiming, nu gaat de eeuw daadwerkelijk beginnen.”

Wat gaat er precies veranderen? Allereerst zal het tekort aan olie de komende jaren een alles bepalende factor voor veranderingen zijn. TrendWatcher Of The Year (TWOTY) 2009 Adjiedj Bakas: “Voorheen was de mantra ‘alles met olie’. Maar de komende tien jaar gaan we eindelijk eens aan de slag met de alternatieven, zoals kernenergie en zonne-energie. De meeste stakeholders gaan pas reageren als het vijf voor twaalf is, dat is het nu bijna.” Volgens Hilde Roothart (genomineerd als TWOTY 2009) zal het tekort aan olie tot in alle facetten van de samenleving doordringen. “Het olietekort zal alle andere crises overschaduwen.”
Toch zal een energiecrisis niet onoplosbaar zijn, verwacht Justien Marseille. “De kans is groot dat we in 2020 de energie die we nodig hebben, op hele nieuwe manieren en plaatsen vinden. En dat we straks minder energie nodig hebben. Als we er maar eens creatief over na gaan denken. Dat hebben we voorheen nooit gedaan, maar die tijd zit er nu wel aan te komen. Met dank aan de jongeren van nu. Die zijn opgevoed met het idee dat alles kan en dat alles maakbaar is, dus zullen ze zich ook echt zo gaan gedragen.”

Copyrightvrij

Over de Generatie Einstein is al veel gezegd en geschreven. Zo zijn de huidige jongeren uiterst behendig met technologie en conservatiever en rationeler dan voorgaande generaties. Ze zijn groot geworden in het digitale tijdperk, technologie is voor hen de normaalste zaak van de wereld.
En dat gaat een hoop teweegbrengen. Kijk alleen al hoe jongeren zich weten te organiseren op internet. Roothart: “Jongerengroepen, netwerkorganisaties, ze zijn niet voor iedereen zichtbaar, maar we gaan wel die kant op. En de tendens is mede door de snelle opkomst van internet: eerlijk alles delen.” Hier komt bij dat de maatschappij zich steeds meer is gaan richten op de oosterse wereld, zegt Bakas: “We krijgen steeds meer mee van de Aziatische cultuur, die sterk is gericht op ‘sharing’. De Chinezen pleiten al heel lang voor een copyrightvrije wereld.”

Delen dus: een betere verdeling van kennis, van schaarse hulpbronnen, van welvaart. De behoefte aan een minder scheve verdeling zich zal de komende jaren verdiepen. “We worden weer betrokken, zij het alleen bij die zaken waar we echt zelf wat aan kunnen doen en die onszelf aangaan,” aldus Justien Marseille. Het verlangen is er, volgens Bakas. Het verlangen om weer aardig met elkaar om te gaan. “Er is een collectieve nostalgie naar emoties. Geen verharding meer, maar intuïtie en instinct mogen een veel belangrijker rol gaan spelen.”

Alarmerend

De drie trendwatchers hebben een alarmerend bericht voor de huidige machthebbers. Het lijkt erop dat politici zowel nationaal als internationaal het onderspit zullen gaan delven. Alle pogingen om de burger politiek te activeren ten spijt. Roothart: “Er gaan enorme machtsverschuivingen plaatsvinden, niet dankzij de politiek, maar wel ten koste van de politiek. Hiërarchie wordt niet meer zo bepalend, die ene leider of die ene politicus doet er dan niet meer zo toe. Het gaat erom of je anderen kunt mobiliseren. Obama is daar een goed voorbeeld van, hij kan dat als geen ander. Als politicus heb je dan wél de macht.”

Marseille ziet die verschuiving ook: “In het kiessysteem is alles erop gericht dat iedereen gelijk is, maar dat blijkt toch niet te werken, iedereen heeft zijn eigen specialiteit. Oftewel, we gaan naar een meritocratie, een maatschappij waarin het niet direct gaat om de aanleg die men heeft, maar om wat men met die aanleg doet en waarin andere factoren, zoals afkomst, geldbezit of ras een ondergeschikte rol spelen.” Ze wijst op het succes van Sellaband, waarop een artiest online een profiel aanmaakt en demo’s plaatst in de hoop fans te verleiden om in hem te investeren. “Zo kan een burger een groep medestanders om zich heen verzamelen om te lobbyen en daadwerkelijk dingen voor elkaar te krijgen. Dan zal wel blijken dat we niet gelijk zijn.”
Trendwatcher Bakas is nog rigoureuzer: “We zijn te ver doorgeschoten in onze democratie. Al die idiote inspraak overal, vijftig jaar kissebissen over het verbreden van een snelweg, die er dan nog niet ligt. In China is een totalitair systeem, dat kan een brug te ver zijn, maar het systeem levert tenminste wel wat de burgers verlangen.”

Niet alleen de burgers krijgen meer macht. Roothart: “Als je van sommige bedrijven weet dat ze een grotere bankrekening hebben dan de Nederlandse overheid, dan besef je dat daar een enorme kracht zit. En dan is er natuurlijk nog zoiets als de consument. Uiteindelijk bepaalt die of een bedrijf macht heeft of niet.”

Passé

En de recessie? Die gaat om vertrouwen, vertrouwen in de banken, vertrouwen in politici. Dat vertrouwen is aangetast. Maar, zegt Roothart: “Deze vertrouwenscrisis stelt weinig voor bij wat ons nog te wachten staat.” Gedrieën zijn ze het erover eens. Het almaar door willen groeien omwille van de groei is passé, het is tijd voor de postmateriële economie. Roothart vraagt zich hardop af of het einde van de crisis niet al te snel in zicht is. “De economische vertrouwenscrisis heeft ons wakker geschud, heeft ons aan het denken gezet. Het zou zonde zijn als iedereen nu maar meteen weer op de oude wijze door zou gaan.”

Marseille is optimistischer. Is er wel werkelijk een crisis?, vraagt zij zich af. “De cijfers en aannames zijn diffuus. We hebben wel een crisisvoel, waaruit een gebrek aan vertrouwen in het adaptief vermogen van de volgende generaties spreekt. Een gevoel van falen en schuld, terwijl onze technologische kennis enorm is. Verplaatsing is nauwelijks meer nodig. Productie kan op maat. We kunnen bij wijze van spreken uitrekenen hoeveel wc-papier we over twee jaar met zijn allen nodig hebben. We hoeven geen meter meer te onttrekken aan het economisch ecosysteem. Dat is revolutionair materiaal?”

Technologie en kennis als redders van het tweede decennium van de eenentwintigste eeuw? Bakas: “We worden per saldo steeds knapper, maar er komen wel steeds terugslagen: twee stappen vooruit, een achteruit, of andersom. In de tijd van de Romeinen of Egyptenaren waren we ook zeer hoog ontwikkeld. Toch werden die innovatieve superperioden gevolgd door duistere middeleeuwen. In het tempo waarin we nu vooruitgaan, kunnen conservatieve krachten die het allemaal niet bijbenen zomaar ineens met een druk op de knop in 2020 de nieuwe middeleeuwen laten ontstaan.”