“I have a dream” (Martin Luther King, 28 augustus 1963): een uitspraak met een ‘gekleurd’ verleden, die onlangs bewaarheid is met de inauguratie van president Obama. Sluiten we hiermee een zwarte bladzijde uit de geschiedenis af, of is het het begin van een kettingreactie?
De onderdrukking van de zwarte bevolking berust op ongelijkheid, overheersing en disrespect. Als we nou eens opnieuw zouden stellen: “I have a dream”, en die droom toepassen op de rol die geld en macht speelt in de financiële markten, de industrie en de heersende klasse in het algemeen? Als iedereen die zich nu onderdrukt of miskend voelt zou bouwen aan de verwezenlijking van zijn droom, hoe zou de toekomst er dan uitzien?
Door de kredietcrisis komen er zo veel misstanden aan het licht, dat je je af kunt vragen: Hoeveel langer accepteert de gewone man nog dat hij weer het kind van de rekening zal zijn, zoals dat al menigmaal in de geschiedenis is gebeurd? Met de komst van Pim Fortuyn is al aan de poten onder de stoelen van politici gezaagd, zijn nu de captains of industry aan de beurt? Waarom zouden we nog langer genoegen moeten nemen met narcistische ‘misstappen’ van de – in de jaren negentig gecreëerde – managerskaste? Dankzij hen staat de financiële wereld op instorten en is het wachten op een dramatische val van de gehele economie (laten we hopen dat het niet zo’n vaart zal lopen).
Debacle
Terug naar de droom. Natuurlijk, we willen allemaal rijk worden, een groot huis hebben, een mooie auto en een leuk gezin, maar geluk en rijkdom gaan slecht samen en vaker eindigt zo’n wens in een debacle. Economen blijven bij hun uitgangspunt dat de mens altijd meer wil – zelfs tegen wil en dank – en dat daardoor de economie altijd moet groeien. Zij vergeten in hun redenering echter dat je ook meer kunt krijgen zonder iets nieuws te kopen, getuige het grote succes van marktplaats.nl. Wie logisch nadenkt, weet dat de emmer ooit te vol zal zijn: in de financiële wereld is het nu dweilen met de kraan open, maar is dat voor de gewone man ook zo? Als zijn kast te vol hangt of de bank niet meer lekker zit, worden de spullen gewoon te koop aangeboden en komt er iets tweedehands of – indien mogelijk – iets nieuws voor terug: zo voorkomt hij dat zijn emmer ook overloopt!
De wereld is aan grote verandering onderhevig – al een hele tijd –, dus nieuwe strategieën zijn onvermijdelijk. Laten we eens een paar trends op een rij zetten die de afgelopen maanden in Second Sight zijn behandeld: kleinschaligheid, vertrouwen, gratis, feminisering... Is het dan zo’n gek idee dat er een nieuwe, succesvolle middenklasse zou opstaan die verre blijft van vage marketingplannen, wiskundige hoogstandjes in bedrijfseconomische processen en fusies met alleen op de korte termijn een gunstig resultaat voor aandeelhouders?
De voordelen van kleinschaligheid bijvoorbeeld zijn groot: iedereen in een bedrijf kan weer feeling en passie voor het product krijgen, met verbetering van processen en kwaliteit tot gevolg. Daarnaast heb je natuurlijk minder reis- en/of transportkosten. Maar de grootste verdienste van kleinschaligheid blijft toch dat er minder kapitaal nodig is, zo verklein je de kans dat ‘snelle jongens’ groot gewin kunnen behalen. Daarmee is niet gezegd dat ‘groot denken’ helemaal van de baan is, ‘global exchange’ en ‘sharing’ verlopen tegenwoordig via sociale netwerken, zowel op virtueel als reëel niveau, met als voordeel dat alle ‘onderdelen’ van de netwerken kennis en verantwoordelijkheid dragen.
Of je het nou zo noemt of niet, een wereld waarin meer mensen eerlijk kunnen delen in de opbrengst uit handel en arbeid: dat klinkt in elk geval wel als een droom. Hoe graag ik ook zou willen dat het uitkomen van de droom van Martin Luther King het begin van veel moois zal betekenen, voorlopig blijft het – denk ik – bij een droom.
