Eten dat daadwerkelijk gegeten wordt is de ultieme vorm van upcycling. We zetten het om in nieuw weefsel, beweging en een warm lichaam. De veel geroemde cradle-to-cradle visie kan hier eigenlijk weinig verbetering in brengen. Toch heeft eten, de productie en verwerking ervan enorme effecten op onze planeet. We zullen dus breder moeten kijken dan het hergebruiken van materialen om ‘groen’ te kunnen eten.
Folder Sainsbury ‘Love your leftovers’
Reduce, re-use, recycle en re-appear: aan de hand van de drie klassieke R-en en een nieuwe vierde kunnen we enkele inspirerende voorbeelden van verantwoordelijke foodbedrijven langsgaan.
1. Reduce
Het kritisch omgaan met hoeveelheden is misschien de makkelijkste winst. Slechts een derde van het geproduceerde voedsel komt op ons bord terecht. De rest verdwijnt in fabrieken, restaurants en huishoudens in de vuilnisbak. Beter stilstaan bij de juiste hoeveelheid kan grote winst opleveren. Verpakkingen kunnen hierbij een essentiële rol spelen. Te denken valt aan verpakkingen die beter doseren of die de juiste hoeveelheid verkopen. Supermarkten gaan de verkeerde kant op door steeds meer voorverpakte groenten en fruit te verkopen. In Londen bestaat nu de winkel ‘unpackaged’ die juist alles weer in losse bakken verkoopt, zodat je als consument zelf bepaalt hoeveel je eet.
Het reduceren van oppervlaktegebruik is essentieel. Een groot deel van het aardoppervlak gebruiken we voor onze voedselproductie. Nemen we daarbij de groeiende wereldbevolking in acht, dan ontstaat een cruciaal knelpunt. Zuiniger omgaan met ruimte wordt essentieel. De ‘footprint’ van ons eten zal een steeds belangrijker rol gaan krijgen. En nieuwe foodconcepten kunnen hierop inspelen. Vlees is de ultieme oppervlakteverslinder. Voor iedere kilo vlees is 5 tot 10 kilo zoveel plantaardig voedsel nodig. Producten en maaltijdoplossingen waar minder vlees in zijn verwerkt, zullen in de toekomst dan ook steeds belangrijker worden.
Het verminderen van energieverbruik bij productie en transport is een andere belangrijke reductiemogelijkheid, waarbij ‘lokaal eten’ de laatste tijd groots in de belangstelling staat. Concepten van eigen bodem zullen de komende jaren dan ook gouden tijden kennen.
2. Re-use
Herbruik van restjes zal een ‘hot’ item worden de komende jaren. Was dit vroeger een noodzaak voor de mensen die het niet breed hadden, tegenwoordig zullen kliekjes weer helemaal hip worden. De kliekjesdag komt terug van weggeweest. Sainsbury is zelfs al met een folder ‘Love your leftovers’ gekomen om klanten te inspireren tot hergebruik, daarbij even het eigenbelang aan de kant zettend om nieuwe omzet te maken. Ik kan me voorstellen dat dit ook een inspirerend aanknopingspunt kan zijn voor de producenten van kliekjessauzen en kliekjesboeken.
Op professioneel niveau wordt eveneens nagedacht over het hergebruik van de grote hoeveelheden eten die worden weggegooid bij restaurants, cateraars en institutionele keukens. Daarbij staat gebruik van voedselresten als veevoer sterk in de belangstelling.
3. Recycle
Bij recycling wordt het eten in een andere materie omgezet. Een mooi, hoopvol voorbeeld is het Moerdijkse bedrijf Bewa, dat bij restaurants en ziekenhuizen etensresten verzamelt en daar bio-energie van maakt. De installatie werkt net zo als een menselijke mond en maag. Het voedsel wordt eerst vermalen, vervolgens worden er bacteriën bij gevoegd en wordt de massa vergist. De gassen die vrijkomen worden opgevangen en daar wordt bio-energie van gemaakt. Biobrandstof uit voedselresten zien we steeds vaker, denk aan koffieschillen, bietenloof en slachtafval. Met andere woorden, ‘afval wordt geld waard’. Tijd voor de nieuwe schillenboer.
Gemiddeld opent iedere Nederlander zeven verpakkingen per dag. Recycling is bij verpakkingen al een end op weg. Het scheiden van afval door zowel consument als afvalverweker. Opmerkelijk is dat Innocent pas recentelijk een primeur maakte met een petflesje dat volledig uit recyclede kunststof bestaat. Er zijn dus nog een hoop verbeteringen haalbaar. Leuk om te zien is de ware hype die in Engeland is ontstaan in de boodschappentassen die de retailers aanbieden. Van tassen gemaakt van 100 procent oude flessen, biologisch afbreekbare sisal of recyclede plastic tasjes. Het is helemaal hip om met je verantwoordelijke tasje door de straat te lopen.
4. Re-appear
Maar behalve verantwoordelijkheid nemen achter de schermen heb je als bedrijf ook tegenover jezelf en de consument de verantwoordelijkheid om duidelijk te maken waar je verantwoordelijkheid in schuilt. En daar zit de vierde R van re-appear. Het is nog niet zo eenvoudig om op een inspirerende manier voor de dag te komen. Tegenwoordig zien we helaas veel merken die al hun goedheid droogjes opsommen in een saai lijstje. Consumenten haken af, moe van alle mooie praat. Verantwoordelijkheid op een aantrekkelijke manier vormgeven en communiceren is een kunst die nog maar weinigen verstaan. Originele concepten als de Kleinste Soepfabriek en Innocent zijn schaars. Er zijn veel kopieën, maar weinig merken durven een eigen koers te varen. Ook in conceptontwikkeling zal geïnvesteerd moeten worden om de juiste verschijning te creëren en je verantwoordelijkheid niet alleen te willen, maar ook te kunnen nemen.
Marielle Bordewijk is fooddesigner en foodtrendwatcher www.studio-foodoo.nl
Luister ook naar haar verhaal op het fooddesigncongres (6 november) over ‘fooddesign met lef’, hoe u een eigen koers kunt varen en duidelijke concepten kunt neerzetten. www.vmt.nl
De hype van verantwoorde boodschappentassen
