Steeds meer mensen beseffen dat onze levenswijze van stijgende consumptie gevolgen heeft voor de omgeving en staan open voor een andere manier van leven. Het concept van de ecologische voetafdruk sluit aan op deze trend van bewustwording, zegt Natascha Zwaal, themadeskundige bij het Wereld Natuur Fonds.
Haar eigen voetafdruk is 2,3 hectare. Dat valt Natascha Zwaal toch tegen, al is dit een stuk lager dan de voetafdruk van de gemiddelde Nederlander. “Ik zit redelijk goed, hoewel het nog steeds meer is dan waar iedere wereldburger bij een eerlijke verdeling recht op heeft. Mijn score is betrekkelijk laag, doordat ik vegetariër ben, geen auto heb – mijn partner wel, dus dat heb ik ook ingevuld – en in een zeer goed geïsoleerd appartement woon.”
Zwaal legt uit wat de ecologische voetafdruk precies inhoudt: “De ecologische voetafdruk geeft aan wat ik als wereldburger van de aarde nodig heb in mijn dagelijks leven. Dat wordt gemeten in het aantal hectares productief land dat nodig is om mij te voorzien van voeding, water, grondstoffen, energie en transport. Die voetafdruk is een optelsom van dit soort aspecten.”
De gemiddelde wereldburger heeft een voetafdruk van 2,2 hectare, dat zijn meer dan drie voetbalvelden. Terwijl er op dit moment aan productief land wereldwijd 1,8 hectare per persoon beschikbaar is. De mondiale voetafdruk van 2,2 is dus een kwart meer dan de aarde kan geven. De diverse gevolgen zijn inmiddels duidelijk: ontbossing, stijging van de zeespiegel, opwarming van de aarde, klimaatverandering. In Afrika is de voetafdruk niet groot: gemiddeld 1,1. “Maar als je het per land bekijkt, gebruiken veel landen meer dan ze kunnen leveren. Het tropisch regenwoud is weliswaar rijk aan grondstoffen, maar vooral in de Sahellanden is de biocapaciteit laag.”
In Nederland is de gemiddelde voetafdruk 4,8 hectare en in Amerika zelfs 9,6. De gemiddelde voetafdruk in de wereld overschreed rond 1987 de magische grens van 1,8 hectare. We leven dus al jaren op de pof. De oorzaak was de enorme spurt in consumptie en die gaat vandaag de dag nog steeds door. Ook is er door de groeiende wereldbevolking per persoon steeds minder beschikbaar. Extra druk is te verwachten door China. Het land heeft nu nog een gemiddelde voetafdruk van 1,6 hectare per persoon, maar ten opzichte van de jaren zestig is dat getal wel verdubbeld. “Met het enorme Chinese bevolkingsaantal zal de impact alleen maar toenemen.”
Kiloknaller
Het concept voetafdruk past natuurlijk helemaal in de trend van bewustwording rond de toekomst van onze aarde. Zwaal: “Klimaatverandering staat volop in de belangstelling. Mensen beseffen dat onze levenswijze van stijgende consumptie gevolgen heeft voor de omgeving en staan ervoor open dat we anders moeten gaan leven. Want de aarde kan niet meer geven dan ze heeft.”
Als we zoveel meer van de aarde gebruiken dan die kan geven, rijst de morele vraag: wie neemt het voortouw in het verkleinen van de voetafdruk? Zwaal: “We kunnen niet van mensen in ontwikkelingslanden vragen minder vis te eten als ze weinig anders hebben. De verantwoordelijkheid ligt vooral bij West-Europeanen, omdat wij een keuze kunnen maken. De consument heeft wel degelijk invloed wanneer hij niet voor de kiloknaller kiest, maar bijvoorbeeld kiest om een of meer dagen vegetarisch te eten. Of wanneer hij ervoor kiest verstandig om te gaan met energie. Ook ligt er een grote rol bij overheden om maatregelen te nemen. Het is belangrijk dat er een meer samenhangend beleid komt, want handelsstromen gaan gewoon de grenzen over. Daarnaast zijn er dringend initiatieven van bedrijven nodig om de voetafdruk te verkleinen. Bedrijven beginnen overigens gelukkig steeds meer hun verantwoordelijkheid te nemen. We merken bijvoorbeeld dat steeds meer retailers geïnteresseerd zijn in vis die op een duurzame manier gevangen is (daarvoor is de Viswijzer aan te vragen, zie hieronder). Overbeviste vis, met veel bijvangst, wordt door steeds meer bedrijven uit de schappen gehaald en restaurants serveren die niet meer.”
“Als mensheid dragen we verantwoordelijkheid voor de aarde en toekomstige generaties. Daarnaast gaat de ecologische voetafdruk ook over eerlijke verdeling. De schrijnende realiteit dat de Amerikaan acht keer meer van de aarde verbruikt dan de Afrikaan, raakt de essentie van eerlijke verdeling als basisrecht. Dat betekent dat we gewoon concessies moeten doen. Vandaag beginnen je gedrag te veranderen ligt binnen ieders bereik.”
Het Wereld Natuur Fonds adviseert consumenten hoe zij hun voetafdruk kunnen verlagen. Nadere informatie: Natascha Zwaal, nzwaal@wwf.nl. Eind oktober verschijnt de Nederlandse test op basis van de nieuwste cijfers op wnf.nl. Ook is daar de Viswijzer aan te vragen.
‘Voetafdruk past in de huidige trend van bewustwording’
